Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody: kiedy wolno, jaka kara i co z kodeksem karnym
Publikacja, udostępnianie i rozpowszechnianie wizerunku bez zgody: kiedy wolno, co grozi z kodeksu cywilnego i karnego, które przepisy mają zastosowanie i jak usunąć swoje zdjęcie z sieci.

Spis treści
- Czy można publikować zdjęcia bez zgody?
- Publikacja, udostępnianie, rozpowszechnianie wizerunku: czy to to samo?
- Kiedy zgoda nie jest potrzebna
- Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody: kara i konsekwencje
- Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody a kodeks karny
- Publikacja wizerunku dziecka bez zgody rodzica
- Wizerunek a RODO
- Prawo prasowe: osoby w postępowaniu, świadkowie, ofiary
- Szczególne sytuacje: monitoring, nagrania, pracownicy, szkoła
- Co zrobić, gdy ktoś opublikował Twoje zdjęcie bez zgody
- Jak publikować zdjęcia bez zgody bezpiecznie: zamaż twarze
- Przykłady: kiedy potrzebna jest zgoda
- Najczęstsze pytania
Krótka odpowiedź
Rozpowszechnianie wizerunku, czyli publikacja i udostępnianie czyjegoś zdjęcia lub filmu, wymaga zgody osoby na nim przedstawionej (art. 81 ust. 1 prawa autorskiego). Bez zgody wolno pokazać osobę powszechnie znaną przy pełnieniu funkcji publicznych, osobę będącą tylko szczegółem tłumu lub krajobrazu oraz osobę, która dostała zapłatę za pozowanie. Za naruszenie grozi przede wszystkim odpowiedzialność cywilna. Kodeks karny karze tylko wybrane przypadki, na przykład rozpowszechnianie nagiego wizerunku (art. 191a) i podszywanie się pod kogoś (art. 190a § 2).
Ten artykuł omawia przepisy w przystępnej formie i nie jest poradą prawną. W konkretnej sprawie, zwłaszcza spornej albo komercyjnej, skonsultuj się z prawnikiem.
Czy można publikować zdjęcia bez zgody?
Co do zasady nie. Art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych mówi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Rozpowszechnianie to udostępnienie zdjęcia publicznie: post w mediach społecznościowych, zdjęcie na stronie firmy, plakat, ulotka, film w internecie. Zrobienie zdjęcia i trzymanie go w telefonie to jeszcze nie rozpowszechnianie.
Wizerunek to nie tylko twarz, ale wszystkie cechy, po których można rozpoznać konkretną osobę: sylwetka, charakterystyczny strój, tatuaż, a na filmie nawet głos czy sposób poruszania się.
Publikacja, udostępnianie, rozpowszechnianie wizerunku: czy to to samo?
W praktyce tak. Ustawa używa jednego słowa, rozpowszechnianie, a publikacja, udostępnianie, upublicznianie i wykorzystanie wizerunku to potoczne nazwy tej samej czynności albo jej odmian. Zasady i kary są takie same, niezależnie od tego, jak to nazwiesz.
| Określenie | Co zwykle oznacza | Czy potrzebna zgoda? |
|---|---|---|
| Rozpowszechnianie wizerunku | Termin z art. 81 prawa autorskiego: każde udostępnienie wizerunku nieokreślonej grupie osób | Tak, poza wyjątkami |
| Publikacja wizerunku | Wrzucenie zdjęcia lub filmu na profil, stronę, do gazety, na plakat | Tak, poza wyjątkami |
| Udostępnianie wizerunku | Przekazanie dalej: „Udostępnij” na Facebooku, repost, wysłanie na dużą grupę | Tak, to kolejne rozpowszechnienie |
| Upublicznianie wizerunku | Pokazanie zdjęcia publicznie, często takiego, które miało zostać prywatne | Tak, poza wyjątkami |
| Wykorzystanie wizerunku | Użycie zdjęcia w konkretnym celu, na przykład w reklamie, na ulotce, w materiałach firmy | Tak, a przy reklamie zgoda powinna to obejmować wprost |
| Zrobienie zdjęcia | Samo utrwalenie wizerunku, bez pokazywania go innym | Co do zasady nie (wyjątek: art. 191a k.k.) |
Wysłanie zdjęcia jednej zaufanej osobie w prywatnej wiadomości zwykle nie jest jeszcze rozpowszechnianiem. Wrzucenie go na grupę z setkami członków już tak.
Kiedy zgoda nie jest potrzebna
- Zapłata za pozowanieJeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, zgoda nie jest wymagana, chyba że wyraźnie zastrzegła inaczej (art. 81 ust. 1 zdanie drugie).
- Osoba powszechnie znanaWolno rozpowszechniać wizerunek osoby powszechnie znanej, jeśli zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, zwłaszcza politycznych, społecznych lub zawodowych (art. 81 ust. 2 pkt 1). Polityk na konferencji tak, ten sam polityk na prywatnych zakupach już niekoniecznie.
- Szczegół całościZgoda nie jest potrzebna, jeśli osoba jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz albo publiczna impreza (art. 81 ust. 2 pkt 2). Tłum na koncercie, przechodnie na panoramie miasta.
Każdy z tych wyjątków, z przykładami i orzecznictwem, rozpisaliśmy w osobnym artykule o art. 81 prawa autorskiego.
Uwaga na „szczegół całości”. Ten wyjątek działa tylko wtedy, gdy osoba naprawdę jest elementem tła. Jeśli zdjęcie z koncertu pokazuje w zbliżeniu jedną, wyraźnie widoczną osobę, to ona jest tematem zdjęcia, a nie szczegółem.
Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody: kara i konsekwencje
Odpowiedzialność cywilna (najczęstsza)
Naruszenie prawa do wizerunku to naruszenie dobra osobistego. Na podstawie art. 83 i 78 prawa autorskiego oraz art. 23 i 24 kodeksu cywilnego osoba poszkodowana może żądać:
- zaniechania naruszenia, czyli usunięcia zdjęcia,
- usunięcia skutków naruszenia, na przykład przeprosin,
- zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny,
- odszkodowania, jeśli poniosła szkodę majątkową.
Odpowiedzialność cywilną ponosi też ten, kto zdjęcie udostępnił dalej, a nie tylko autor pierwszego posta. Wysokość zadośćuczynienia ustala sąd, biorąc pod uwagę między innymi zasięg publikacji, czas, przez jaki zdjęcie było dostępne, i to, czy ośmieszało osobę.
Rozpowszechnianie wizerunku bez zgody a kodeks karny
Samo rozpowszechnianie zwykłego zdjęcia bez zgody nie jest przestępstwem. W kodeksie karnym nie ma przepisu, który karze za opublikowanie czy udostępnienie czyjegoś wizerunku jako takiego. Sprawa trafia do sądu cywilnego. Kodeks karny wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy publikacja spełnia znamiona jednego z poniższych przestępstw:
| Czyn | Przepis | Kara | Ściganie |
|---|---|---|---|
| Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody | art. 191a § 1 k.k. | pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat | na wniosek pokrzywdzonego |
| Podszywanie się pod inną osobę z użyciem jej wizerunku, przez co wyrządza się jej szkodę (fałszywy profil, „kradzież tożsamości”) | art. 190a § 2 k.k. | pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat | na wniosek pokrzywdzonego |
| Zniesławienie zdjęciem lub fotomontażem, który poniża osobę w opinii publicznej | art. 212 k.k. | grzywna albo ograniczenie wolności; w internecie i mediach także pozbawienie wolności do roku | oskarżenie prywatne |
| Znieważenie, na przykład obraźliwy mem ze zdjęciem konkretnej osoby | art. 216 k.k. | grzywna albo ograniczenie wolności; w internecie i mediach także pozbawienie wolności do roku | oskarżenie prywatne |
| Przetwarzanie danych osobowych, w tym wizerunku, bez podstawy prawnej (zwykle firmy i instytucje) | art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych | grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat | z urzędu |
„Na wniosek pokrzywdzonego” oznacza, że policja i prokuratura zajmą się sprawą dopiero po złożeniu przez Ciebie wniosku o ściganie. Przy oskarżeniu prywatnym akt oskarżenia wnosisz sam do sądu. Firmy i instytucje naruszające RODO muszą się dodatkowo liczyć z karami administracyjnymi nakładanymi przez Prezesa UODO.
Zdjęcia intymne. Art. 191a k.k. chroni także przed rozpowszechnianiem zdjęć intymnych wysłanych komuś dobrowolnie, na przykład byłemu partnerowi. Zgoda na zrobienie zdjęcia nie oznacza zgody na jego publikację. W takiej sprawie od razu zabezpiecz dowody i zgłoś się na policję.
Publikacja wizerunku dziecka bez zgody rodzica
O wizerunku dziecka decydują rodzice lub opiekunowie prawni. Szkoła, przedszkole, klub sportowy czy organizator kolonii potrzebuje zgody rodziców na publikację zdjęć, a zgodę można w każdej chwili wycofać.
Publikacja wizerunku dziecka bywa też uznawana za istotną sprawę dziecka, o której rodzice decydują wspólnie (art. 97 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Gdy jeden rodzic nie zgadza się na wrzucanie zdjęć przez drugiego, a rozmowa nie pomaga, spór może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy. Praktyczne wskazówki dla rodziców i placówek znajdziesz w poradniku jak zakryć twarz dziecka na zdjęciu.
Wizerunek a RODO
Wizerunek, który pozwala zidentyfikować osobę, jest daną osobową. Firmy, szkoły, przedszkola, urzędy i organizacje muszą mieć podstawę prawną do jego publikacji (najczęściej zgodę), informować o celu i umożliwić wycofanie zgody.
RODO nie dotyczy działalności czysto osobistej lub domowej (art. 2 ust. 2 lit. c). Zdjęcia z rodzinnej imprezy na prywatnym profilu podlegają więc raczej prawu autorskiemu i przepisom o dobrach osobistych niż RODO. Art. 81 prawa autorskiego obowiązuje jednak każdego.
Prawo prasowe: osoby w postępowaniu, świadkowie, ofiary
Art. 13 ust. 2 prawa prasowego zabrania publikowania w prasie danych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, a także świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że wyrażą na to zgodę. Stąd zamazane twarze w relacjach z rozpraw i zatrzymań. Jeśli prowadzisz bloga, portal albo profil informacyjny, ta zasada może dotyczyć również Ciebie.
Szczególne sytuacje: monitoring, nagrania, pracownicy, szkoła
- Nagranie z kamery, na przykład zdjęcie złodzieja ze sklepu: publikacja wizerunku z monitoringu.
- Nagrywanie ludzi na ulicy, rozmów i policji: czy można nagrywać kogoś bez zgody.
- Zdjęcia pracowników na stronie firmy i identyfikatorach: wizerunek pracownika a RODO.
- Przedszkole i szkoła: wizerunek dziecka w przedszkolu i szkole.
- Imprezy i zdjęcia grupowe publikowane przez firmy: RODO a zdjęcia.
Co zrobić, gdy ktoś opublikował Twoje zdjęcie bez zgody
- Zrób zrzuty ekranuZapisz post, adres strony, datę i nazwę profilu. To dowód, gdyby sprawa trafiła dalej.
- Poproś o usunięcieNapisz do osoby, która opublikowała zdjęcie. Często to wystarcza.
- Zgłoś naruszenie w serwisieFacebook, Instagram, TikTok i inne platformy mają formularze zgłaszania naruszeń prywatności i wizerunku.
- Wyślij wezwaniePisemne wezwanie do usunięcia zdjęcia i zaniechania naruszeń, z wyznaczonym terminem.
- Skarga lub pozewPrzy naruszeniu RODO przez firmę lub instytucję złóż skargę do Prezesa UODO. W pozostałych sprawach pozostaje pozew o ochronę dóbr osobistych, a przy przestępstwie zawiadomienie policji lub prokuratury.
Jak publikować zdjęcia bez zgody bezpiecznie: zamaż twarze
Jeśli osoby nie da się rozpoznać, nie rozpowszechniasz jej wizerunku. Zamazanie twarzy to najprostsze rozwiązanie, gdy nie masz zgody, a wyjątki są wątpliwe:
- zdjęcia z ulicy i wydarzeń, na których ktoś jest wyraźnie na pierwszym planie,
- zdjęcia klasowe i z wycieczek publikowane przez rodziców,
- zdjęcia z biura, sklepu czy budowy, na których są klienci albo pracownicy,
- zdjęcia z kolizji, interwencji i innych zdarzeń.
Pamiętaj, że rozpoznać można nie tylko po twarzy: imię w podpisie, tatuaż czy logo na koszulce zdradzą osobę równie skutecznie. Jak zamazać twarz krok po kroku, opisaliśmy w poradniku jak zamazać twarz na zdjęciu.
Przykłady: kiedy potrzebna jest zgoda
| Sytuacja | Zgoda potrzebna? | Co zrobić |
|---|---|---|
| Tłum na koncercie, panorama rynku | Zwykle nie (szczegół całości) | Można publikować |
| Zbliżenie jednej osoby na festynie | Tak | Zgoda albo zamazanie twarzy |
| Zdjęcie klasowe na Facebooku | Tak, od rodziców każdego dziecka | Zamazać twarze pozostałych dzieci |
| Pracownicy na stronie firmy | Tak (także RODO) | Pisemna zgoda z możliwością wycofania (wzór) |
| Polityk na wiecu | Nie (funkcja publiczna) | Można publikować |
| Uczestnicy kolizji na nagraniu | Tak | Zamazać twarze i tablice, nagranie przekazać policji |
| Model, któremu zapłacono za sesję | Nie, chyba że zastrzegł inaczej | Sprawdzić umowę |
Najczęstsze pytania
Czy rozpowszechnianie wizerunku bez zgody jest przestępstwem?
Co do zasady nie. Samo opublikowanie zwykłego zdjęcia bez zgody narusza dobra osobiste i prawo do wizerunku, więc sprawa jest cywilna: usunięcie zdjęcia, przeprosiny, zadośćuczynienie. Przestępstwem jest między innymi rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody (art. 191a kodeksu karnego), podszywanie się pod kogoś z użyciem jego wizerunku (art. 190a § 2 k.k.) oraz przetwarzanie danych osobowych bez podstawy prawnej (art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych).
Co grozi za udostępnianie wizerunku bez zgody?
Przy zwykłym zdjęciu przede wszystkim odpowiedzialność cywilna: obowiązek usunięcia zdjęcia, przeprosiny, zadośćuczynienie pieniężne albo wpłata na cel społeczny i odszkodowanie, jeśli powstała szkoda majątkowa. Kara z kodeksu karnego wchodzi w grę tylko w szczególnych przypadkach, na przykład przy nagim wizerunku (od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności) albo podszywaniu się pod kogoś z użyciem jego zdjęcia (od 6 miesięcy do 8 lat).
Upublicznianie wizerunku bez zgody: jaki to paragraf?
Podstawowy przepis to art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który wymaga zgody na rozpowszechnianie wizerunku. Roszczenia wynikają z art. 78 i 83 tej ustawy oraz z art. 23 i 24 kodeksu cywilnego. Kodeks karny ma osobne przepisy tylko dla wybranych sytuacji: art. 191a (nagi wizerunek), art. 190a § 2 (podszywanie się), art. 212 i 216 (zniesławienie i znieważenie).
Czy udostępnienie cudzego posta ze zdjęciem też jest naruszeniem?
Może być. Kliknięcie „Udostępnij” pokazuje zdjęcie nowym odbiorcom, więc jest kolejnym rozpowszechnieniem wizerunku. Osoba na zdjęciu może żądać usunięcia także od tych, którzy je udostępnili, zwłaszcza gdy zdjęcie ją ośmiesza albo narusza jej prywatność. Zanim podasz dalej zdjęcie obcej osoby, sprawdź, czy mieści się w jednym z wyjątków z art. 81.
Czy można publikować zdjęcia z ludźmi w tle bez ich zgody?
Często tak. Art. 81 ust. 2 pkt 2 prawa autorskiego zwalnia ze zgody, gdy osoba jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz albo publiczna impreza. Jeśli jednak konkretna osoba jest wyraźnie wyeksponowana, potrzebujesz jej zgody albo zamazania twarzy.
Czy zgoda na publikację wizerunku musi być na piśmie?
Przepisy nie wymagają formy pisemnej, zgoda może być nawet dorozumiana. To jednak publikujący musi ją udowodnić, więc przy zdjęciach firmowych, reklamowych i szkolnych warto mieć ją na piśmie albo mailem, z określeniem, gdzie zdjęcie zostanie opublikowane. Gotowe wzory dla osoby dorosłej, dziecka i pracownika znajdziesz w artykule zgoda na publikację wizerunku: wzór.
Czy zamazana twarz to nadal wizerunek?
Jeśli osoby nie da się rozpoznać, co do zasady nie dochodzi do rozpowszechnienia jej wizerunku. Rozpoznawalność ocenia się całościowo: po sylwetce, ubraniu, miejscu i podpisie. Zamazanie twarzy przy podaniu imienia i nazwiska niczego nie załatwia.
Jak usunąć swoje zdjęcie opublikowane bez zgody?
Najpierw zgłoś je w serwisie (Facebook, Instagram i inne mają formularze zgłoszeń naruszenia prywatności) i poproś autora o usunięcie. Jeśli to nie pomoże, wyślij pisemne wezwanie, a przy naruszeniu RODO złóż skargę do Prezesa UODO. Ostatecznie pozostaje pozew o ochronę dóbr osobistych.