Publikacja wizerunku bez zgody: kiedy wolno, jaka kara i co zrobić
Kiedy możesz opublikować czyjeś zdjęcie bez zgody, co grozi za naruszenie wizerunku i jak usunąć swoje zdjęcie z sieci. Art. 81 prawa autorskiego, RODO i kodeks karny w praktyce.
Spis treści
- Czy można publikować zdjęcia bez zgody?
- Kiedy zgoda nie jest potrzebna
- Publikacja wizerunku bez zgody: kara i konsekwencje
- Publikacja wizerunku dziecka bez zgody rodzica
- Wizerunek a RODO
- Prawo prasowe: osoby w postępowaniu, świadkowie, ofiary
- Szczególne sytuacje: monitoring, nagrania, pracownicy, szkoła
- Co zrobić, gdy ktoś opublikował Twoje zdjęcie bez zgody
- Jak publikować zdjęcia bez zgody bezpiecznie: zamaż twarze
- Przykłady: kiedy potrzebna jest zgoda
- Najczęstsze pytania
Ten artykuł omawia przepisy w przystępnej formie i nie jest poradą prawną. W konkretnej sprawie, zwłaszcza spornej albo komercyjnej, skonsultuj się z prawnikiem.
Krótka odpowiedź
Publikacja wizerunku wymaga zgody osoby na zdjęciu (art. 81 ust. 1 prawa autorskiego). Bez zgody wolno pokazać osobę powszechnie znaną przy pełnieniu funkcji publicznych, osobę będącą tylko szczegółem tłumu lub krajobrazu oraz osobę, która dostała zapłatę za pozowanie. Za naruszenie grozi przede wszystkim odpowiedzialność cywilna, a w niektórych przypadkach karna.
Czy można publikować zdjęcia bez zgody?
Co do zasady nie. Art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych mówi, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Rozpowszechnianie to udostępnienie zdjęcia publicznie: post w mediach społecznościowych, zdjęcie na stronie firmy, plakat, ulotka, film w internecie. Zrobienie zdjęcia i trzymanie go w telefonie to jeszcze nie rozpowszechnianie.
Wizerunek to nie tylko twarz, ale wszystkie cechy, po których można rozpoznać konkretną osobę: sylwetka, charakterystyczny strój, tatuaż, a na filmie nawet głos czy sposób poruszania się.
Kiedy zgoda nie jest potrzebna
- Zapłata za pozowanieJeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, zgoda nie jest wymagana, chyba że wyraźnie zastrzegła inaczej (art. 81 ust. 1 zdanie drugie).
- Osoba powszechnie znanaWolno rozpowszechniać wizerunek osoby powszechnie znanej, jeśli zdjęcie wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, zwłaszcza politycznych, społecznych lub zawodowych (art. 81 ust. 2 pkt 1). Polityk na konferencji tak, ten sam polityk na prywatnych zakupach już niekoniecznie.
- Szczegół całościZgoda nie jest potrzebna, jeśli osoba jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz albo publiczna impreza (art. 81 ust. 2 pkt 2). Tłum na koncercie, przechodnie na panoramie miasta.
Uwaga na „szczegół całości”. Ten wyjątek działa tylko wtedy, gdy osoba naprawdę jest elementem tła. Jeśli zdjęcie z koncertu pokazuje w zbliżeniu jedną, wyraźnie widoczną osobę, to ona jest tematem zdjęcia, a nie szczegółem.
Publikacja wizerunku bez zgody: kara i konsekwencje
Odpowiedzialność cywilna (najczęstsza)
Naruszenie prawa do wizerunku to naruszenie dobra osobistego. Na podstawie art. 83 i 78 prawa autorskiego oraz art. 23 i 24 kodeksu cywilnego osoba poszkodowana może żądać:
- zaniechania naruszenia, czyli usunięcia zdjęcia,
- usunięcia skutków naruszenia, na przykład przeprosin,
- zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny,
- odszkodowania, jeśli poniosła szkodę majątkową.
Odpowiedzialność karna (w określonych przypadkach)
Kodeks karny nie przewiduje kary za samo opublikowanie zwykłego zdjęcia bez zgody. Przestępstwem jest natomiast między innymi:
- rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody (art. 191a k.k.),
- podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku, żeby wyrządzić jej szkodę (art. 190a § 2 k.k.),
- zniesławienie lub znieważenie z użyciem zdjęcia, na przykład ośmieszający fotomontaż (art. 212 i 216 k.k.),
- przetwarzanie danych osobowych bez podstawy prawnej, w tym wizerunku (art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych).
Firmy i instytucje naruszające RODO muszą się też liczyć z karami administracyjnymi nakładanymi przez Prezesa UODO.
Publikacja wizerunku dziecka bez zgody rodzica
O wizerunku dziecka decydują rodzice lub opiekunowie prawni. Szkoła, przedszkole, klub sportowy czy organizator kolonii potrzebuje zgody rodziców na publikację zdjęć, a zgodę można w każdej chwili wycofać.
Publikacja wizerunku dziecka bywa też uznawana za istotną sprawę dziecka, o której rodzice decydują wspólnie (art. 97 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Gdy jeden rodzic nie zgadza się na wrzucanie zdjęć przez drugiego, a rozmowa nie pomaga, spór może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy. Praktyczne wskazówki dla rodziców i placówek znajdziesz w poradniku jak zakryć twarz dziecka na zdjęciu.
Wizerunek a RODO
Wizerunek, który pozwala zidentyfikować osobę, jest daną osobową. Firmy, szkoły, przedszkola, urzędy i organizacje muszą mieć podstawę prawną do jego publikacji (najczęściej zgodę), informować o celu i umożliwić wycofanie zgody.
RODO nie dotyczy działalności czysto osobistej lub domowej (art. 2 ust. 2 lit. c). Zdjęcia z rodzinnej imprezy na prywatnym profilu podlegają więc raczej prawu autorskiemu i przepisom o dobrach osobistych niż RODO. Art. 81 prawa autorskiego obowiązuje jednak każdego.
Prawo prasowe: osoby w postępowaniu, świadkowie, ofiary
Art. 13 ust. 2 prawa prasowego zabrania publikowania w prasie danych i wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie przygotowawcze lub sądowe, a także świadków, pokrzywdzonych i poszkodowanych, chyba że wyrażą na to zgodę. Stąd zamazane twarze w relacjach z rozpraw i zatrzymań. Jeśli prowadzisz bloga, portal albo profil informacyjny, ta zasada może dotyczyć również Ciebie.
Szczególne sytuacje: monitoring, nagrania, pracownicy, szkoła
- Nagranie z kamery, na przykład zdjęcie złodzieja ze sklepu: publikacja wizerunku z monitoringu.
- Nagrywanie ludzi na ulicy, rozmów i policji: czy można nagrywać kogoś bez zgody.
- Zdjęcia pracowników na stronie firmy i identyfikatorach: wizerunek pracownika a RODO.
- Przedszkole i szkoła: wizerunek dziecka w przedszkolu i szkole.
- Imprezy i zdjęcia grupowe publikowane przez firmy: RODO a zdjęcia.
Co zrobić, gdy ktoś opublikował Twoje zdjęcie bez zgody
- Zrób zrzuty ekranuZapisz post, adres strony, datę i nazwę profilu. To dowód, gdyby sprawa trafiła dalej.
- Poproś o usunięcieNapisz do osoby, która opublikowała zdjęcie. Często to wystarcza.
- Zgłoś naruszenie w serwisieFacebook, Instagram, TikTok i inne platformy mają formularze zgłaszania naruszeń prywatności i wizerunku.
- Wyślij wezwaniePisemne wezwanie do usunięcia zdjęcia i zaniechania naruszeń, z wyznaczonym terminem.
- Skarga lub pozewPrzy naruszeniu RODO przez firmę lub instytucję złóż skargę do Prezesa UODO. W pozostałych sprawach pozostaje pozew o ochronę dóbr osobistych, a przy przestępstwie zawiadomienie policji lub prokuratury.
Jak publikować zdjęcia bez zgody bezpiecznie: zamaż twarze
Jeśli osoby nie da się rozpoznać, nie rozpowszechniasz jej wizerunku. Zamazanie twarzy to najprostsze rozwiązanie, gdy nie masz zgody, a wyjątki są wątpliwe:
- zdjęcia z ulicy i wydarzeń, na których ktoś jest wyraźnie na pierwszym planie,
- zdjęcia klasowe i z wycieczek publikowane przez rodziców,
- zdjęcia z biura, sklepu czy budowy, na których są klienci albo pracownicy,
- zdjęcia z kolizji, interwencji i innych zdarzeń.
Pamiętaj, że rozpoznać można nie tylko po twarzy: imię w podpisie, tatuaż czy logo na koszulce zdradzą osobę równie skutecznie. Jak zamazać twarz krok po kroku, opisaliśmy w poradniku jak zamazać twarz na zdjęciu.
Przykłady: kiedy potrzebna jest zgoda
| Sytuacja | Zgoda potrzebna? | Co zrobić |
|---|---|---|
| Tłum na koncercie, panorama rynku | Zwykle nie (szczegół całości) | Można publikować |
| Zbliżenie jednej osoby na festynie | Tak | Zgoda albo zamazanie twarzy |
| Zdjęcie klasowe na Facebooku | Tak, od rodziców każdego dziecka | Zamazać twarze pozostałych dzieci |
| Pracownicy na stronie firmy | Tak (także RODO) | Pisemna zgoda z możliwością wycofania (wzór) |
| Polityk na wiecu | Nie (funkcja publiczna) | Można publikować |
| Uczestnicy kolizji na nagraniu | Tak | Zamazać twarze i tablice, nagranie przekazać policji |
| Model, któremu zapłacono za sesję | Nie, chyba że zastrzegł inaczej | Sprawdzić umowę |
Najczęstsze pytania
Czy publikacja wizerunku bez zgody jest przestępstwem?
Co do zasady nie. Samo opublikowanie zwykłego zdjęcia bez zgody narusza dobra osobiste i prawo do wizerunku, więc sprawa jest cywilna: usunięcie zdjęcia, przeprosiny, zadośćuczynienie. Przestępstwem jest między innymi rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody (art. 191a kodeksu karnego), podszywanie się pod kogoś z użyciem jego wizerunku (art. 190a § 2 k.k.) oraz przetwarzanie danych osobowych bez podstawy prawnej (art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych).
Czy można publikować zdjęcia z ludźmi w tle bez ich zgody?
Często tak. Art. 81 ust. 2 pkt 2 prawa autorskiego zwalnia ze zgody, gdy osoba jest jedynie szczegółem całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz albo publiczna impreza. Jeśli jednak konkretna osoba jest wyraźnie wyeksponowana, potrzebujesz jej zgody albo zamazania twarzy.
Czy zgoda na publikację wizerunku musi być na piśmie?
Przepisy nie wymagają formy pisemnej, zgoda może być nawet dorozumiana. To jednak publikujący musi ją udowodnić, więc przy zdjęciach firmowych, reklamowych i szkolnych warto mieć ją na piśmie albo mailem, z określeniem, gdzie zdjęcie zostanie opublikowane. Gotowe wzory dla osoby dorosłej, dziecka i pracownika znajdziesz w artykule zgoda na publikację wizerunku: wzór.
Czy zamazana twarz to nadal wizerunek?
Jeśli osoby nie da się rozpoznać, co do zasady nie dochodzi do rozpowszechnienia jej wizerunku. Rozpoznawalność ocenia się całościowo: po sylwetce, ubraniu, miejscu i podpisie. Zamazanie twarzy przy podaniu imienia i nazwiska niczego nie załatwia.
Jak usunąć swoje zdjęcie opublikowane bez zgody?
Najpierw zgłoś je w serwisie (Facebook, Instagram i inne mają formularze zgłoszeń naruszenia prywatności) i poproś autora o usunięcie. Jeśli to nie pomoże, wyślij pisemne wezwanie, a przy naruszeniu RODO złóż skargę do Prezesa UODO. Ostatecznie pozostaje pozew o ochronę dóbr osobistych.